Letter 53: (1-6; 10); Oi fol. 215''-216, 0.

Pope Pelagius IUnknown|c. 559 AD|Pope Pelagius I|From Rome|AI-assisted
imperial politicspelagianism

[...] it has come about, through the mercy of God, even without their knowing it, that you, snatched away from the communion of the schismatics, have been preserved for the catholic Church which you love. Although, therefore, your advantage has been brought about through their crime, do not, all the same, permit the presumption of these wicked men to grow fat unpunished. For if that which they have presumed against your glory is not crushed by punishment, there ought no longer to be any doubt as to what they may dare in lesser matters. Exercise, therefore, the authority that is due in such cases, and, lest the spirit of committing such things grow greater in them, let them be restrained by your coercive measures. Indeed, it was for this very purpose, by the will of God, that they presumed such things even against you, so that, when you correct such offenses, you might, with God's favor, be able to protect others from their crime. But as for what sort of men they are who flee the Church, the crimes of Eufrasius, which God willed should no longer remain hidden, plainly inform you: he who, in the matter of homicide, considered neither the bond of kinship to a man, nor the love owed to a brother, nor the reverence due to the priesthood. And in his incestuous adultery he has taken away even the very measure of vengeance, since, if you punish the adultery, there remains nothing in which the incest may be avenged; if you inflict a penalty for the incest, the crime of adultery will remain unpunished. Behold of what fellowship they are who, so far as their own pride was concerned, sought to inflict injury upon you, and yet, so far as the providence of God was concerned, have preserved you undefiled for the Church. Remove such men from that province; make use of the occasion offered to you by God for crushing the faithless. This will then be able to be accomplished more fully, if the authors of these crimes are dispatched to the most merciful prince, and above all the usurper of the Church of Aquileia, who, both in the schism and as one cursed by a schismatic, can obtain neither the honor of a bishop nor its merit.

AI-assisted translation - This translation was produced with AI assistance and has not been peer-reviewed. See the 19th-century translation or original Latin/Greek below for scholarly use.

Latin / Greek Original

(1-6; 10); Oi fol. 215''-216, 0. fol. 203^-204'^, 0, fol. 233^-234; 0. fol. 237^-238;
fol. m''-430, Pi fol. 158'’, Pt fol. 146-146'’; Q fol. 69''; R [Perels, p. 245]: (1-6); S,
fol. 54''; (10), Sj fol. 95.

custodiam Pj 6 egimus] egemus Pj 7 prouidentia] ow. K 8 credendum] credi¬
mus K est] ex ei aut et (?) 0^, om. R^ peruersissimi] ex peruersisimi Q, peruer-
Si 0 9 usque] ex housque Og prosilirent] ras. post s (i prim. sup. ras.) Q ut suam]

seq. ut suam iterat, et expunct. in P^ 10 credentes] superscr. O 3 uos] nos Pg P 4 Pi
pollutione sua uos Gratianus

Tit. lohanni patricio: Cf. adnotationes in titulum ep. 24, p. 73, epp.

et 52, 3, p. 131 et 135.

1. excellentiae uestrae: Proprius patriciorum titulus. Cf. notulas
inep. 52,3, p. 135; P. KoCH, 0. c., p. 113; M. Bridget, 0 . c., p. 45; 162, 166.

iniuria: Schismaticorum videlicet praesumpta excommunio.

EpisTUEA 53,1-7

per misericordiam Dei, etiam nescientibus illis, factum est, ut a
scismaticorum communione eruti, catholicae, quam diligitis, seruari
uos contigisset ecclesiae. Quamuis igitur uestra per illorum 5
scelus utilitas facta sit, nolite tamen impunitam praesumptionem
iniquorum hominum crassari permittere. Si enim hoc, quod in
uestram gloriam praesumpserunt, non fuerit uindicta conpraessum,
quid in minoribus ualeant, ambigi ultra non debet. Exercete 6

igitur debitam in talibus auctoritatem, et, ne eis amplius talia
committendi crescat spiritus, uestris cohertionibus reprimantur.

20 Ad hoc siquidem Dei nutu etiam contra uos talia praesumpserunt,
ut, talia uobis corrigentibus, ab eorum scelere alios possetis Deo
propitiante munire. Quales autem sint qui ecclesiam fugiunt, 7

Eufrasii uos scelera, quae Deus amplius occulta esse non uoluit,

ras. Q 13 per] pro 14 facta] acta B facta sit util. P inpunitam P^ Q 15 gras¬
sari P 2 P 4 R 2 16 gloriam] uestram (iterat.) Ri fuerit] ex fuerint 0 », fuerint O 4 Pi
uindicta] ex dicta (uin super scr.) Q, uindictam O 4 compressum K 0 P Q R 17 quid]
quod B Ri ualeant] uideant B, add. puniri Gratian. ambigi] ex ambiga vel ambigo
(?) P 4 non debet ambigi Gratian. exerce te P*, exercere Ri 18 igitur] seq. duo aut
una litt. eras, [igitur?] in Q in talibus debitam P, in talibus [debit. om.] Oi O 2
autoritatem 0^0^ amplius eis R, add. in populo Q 18-19 comitt. talia B 19 com¬
mittenti O 4 , committenda Oj, O 2 (?) crescit ex crescat B 2 spes crescat Gratian.
uestris] om. K cohertionibus] P Q P,: cohercio. O 2 , coercio. K Oj, cohercitio. (recte
fortasse) 0 ,P 4 , coercitio. O 4 P 2 , correptionibus R reprimantur] B K Q: reprimatur
P R, recomprimantur O 2 , recomprimatur 0, add. item (om. rei. ^'7 et % 8) B 20 etiam]
om. K contra] in K 21 uobis talia K 22 propitiante] pronuntiante (n prim. sup.
ras) Ri sunt autem Gratian. 23 enfrasii P 2 P 4 amplius] om. 0 occultata Og,
occulta amplius Gratian. non uoluit} uoluit [non om.] Pj, noluit Pg P 4

5. uestram gloriam: Uti patricia et senatoria dignitate fruens, erat
scilicet vir gloriosus. Cf. notulas in epp. 20,1 et 22,2, p. 62 et 68. Pro
tempore anteacto cf. M. Bridget, 0 . c., p. 14; 134-135; 162; 166.

7. Eufrasius: Absque dubio fuit episcopus. Uoquens enim papa de
schismaticis praelatis, qui dereliquerant Ecclesiam, dixit de eo: nec sacer¬
dotii reuerentiam cogitauit. Merito creditur, eum fuisse episcopum Parenti-
num, qui celebrem basilicam huius civitatis med. s. vi exstruxit, sicut quae¬
dam inscriptiones testantur. Cf. F. Eanzoni, 0 . c., p. 852-853; H. Leceercq,
Parenzo, DACE., t. XIII, 2, c. 1664-1665; 1672-1676; 1687-1690. Quoad
urbem et sedem Parentinam, cf. etiam P. KEhr, 0 . c.,t. VII, 2, p. 229-234;

F. Eanzoni, 0 . c., p. 850-854; F. Foreani-M. Briinetti, Parenzo, in Enc.
Ital., t. XXVI, p. 324-325; M. Moiabeeea RobERT, Parenzo, in Enc.
Cattol., t. IX, c. 821-823. Falso tamen adseveravit b. m. F. Eanzoni, ihid.,
p. 853, ad ipsum Eufrasium insuper ep. 65 spectare. Nullo enim modo id
potest teneri; cf. notulas in p. 171-172. P. Kehr, 0 . c., t. VII, 1, p. 2, 7;
t. VII, 2, p. 231,1, anceps scripsit: Euphrasius episcopus Parentinus fuisse vi¬
detur, et: de Euphrasio Parentino episcopo agi ex solo nomine deducitur.

PEI^AGII I PAPAE

emdenter informant, qui in homicidio quidem nec hominis necessi-
tudmem, nec caritatem fratris, nec sacerdotii reuerentiam cogitauit
Incestuoso autem in adulterio, ipsi etiam uindictae abstulit mo- »
dum, quia, si adulterium punias, non remanet in quo uindicetur
incestus; si incesto ingeras poenam, inultum crimen adulterii re¬
manebit. Ecce de quo collegio sunt qui, quantum ad superbiam o

suam, iniuriam uobis inferre moliti sunt, et quantum ad prouiden-

tiam Dei inpollutos uos ecclesiae seruauerunt. Auferte tales ab m
Illa prouinaa, utimini oblata uobis a Deo opprimendi perfidos occa-
sione. Quod tunc plenius fieri poterit, si auctores scelerum ad cle-
mentissimum principem dirigantur, et maxime ecclesiae Aquileien-
35 SIS inuasor, qui et in scismate et ab scismatico maledictus nec
onorem episcopi potest optinere nec meritum.

ipsi etiam] B\ etiam ipsi 0 P Q 27 quia si] quasi P adulterum B iudiceturP
incestuoso 0 P Q 29-80 ad superbiam... et quantum] om. Pi 80 moliti] ex molliti
O 2 , molliti O 3 O 4 , conati Q 80-81 dei inpollut. prouid. Q 81 impollutos 0 P^ P,
utamini {an recte?; cf. ep. 52, 20 - 21 j I uobis oblata Pj 82-88 occassione {et
desin.) B 88 potuerit 84 aquilegen- I Oa O 4 P^P^Q S 85 ab] /: a K O Q, in
P S scismatico] eo P S 86 potest] poterit P S optinere] I {cf. ep. 37, 9j:

obtinere 0 P Q retinere Gratian.

tinctus aUus prorsus ab eo dis-

s* adulterium punias: Adulterium re vera canitis nlectehatur
^ntenti^ Cf InSTi™. iVo.., 134,10 (lex Constautim^S- S ^ S

intiilpm -nupharum gladio puniri oportet. Ita melius
intellegi potest a.rgumentum pontificis. De adulterio deque poenis tunc
temporis adulteris inflictis, cf. G. HumbERX-E. CAmnESeR ELSm

P' HarTmann, Adulterium, in Pauly-Wis-
Irr Adultire (Le pechi d’), DTC., t I 1 c

Vacandard, Adultire, DACL., t. I 1 c 546-
554; E). Magntn, AdulUve, DDC., t. I, c. 223-224. , , .

10 . ab illa prouincia: Venetia et Histria.

dirigantur: Idem praecipitur in ep. 52,14, p. 138.

ecclesiae Aquileiensis inuasor: Cf. ep. 24,5-10, p. 75-76. Ouoad
ems nomen, vide infra adnotationes in ep. 59,1.3, p. 155-156. ^

a scismatico maledictus: Consimilia in ep. 24,7-10, p. 75-76.

EPISTUEAE 53'7-10; 54,1-2

Defensori Constantino communicat, clericum Teanensis ecclesiae
Romanum, in monasterium Romae ob adulterium esse detrusum; si vero
poenam fugere temptaverit, exilium subeat necesse est.

Revision history

  1. 2026-05-27v2.2.34-import

    Initial corpus import from modern pelagius i retranslated v1.

    Fields: letter text, metadata, source links. Source: https://archive.org/details/gasso-batlle-1956-pelagius

Related Letters